​Krajowe Inteligentne Specjalizacje (KIS) to pojęcie, które pojawia się w regulaminach niemal każdego konkursu dotacyjnego z obszaru B+R i innowacji - a mimo to wiele firm dowiaduje się o KIS dopiero wtedy, gdy ich wniosek jest już gotowy do złożenia. Tymczasem brak zgodności projektu z KIS może spowodować odrzucenie wniosku na etapie oceny formalnej lub znacząco obniżyć ocenę merytoryczną. Poniżej wyjaśniamy, czym są KIS, jak zmieniała się ich lista i jak w praktyce wykazać, że projekt w daną specjalizację się wpisuje.

Spis treści

1. Czym są Krajowe Inteligentne Specjalizacje?
2. Historia zmian listy KIS - od 19 do 13 specjalizacji
3. Aktualna lista KIS (od 13 lutego 2023 r.)
4. Dlaczego KIS ma znaczenie praktyczne przy składaniu wniosku?
5. Jak sprawdzić, czy projekt wpisuje się w KIS?
6. W których programach KIS jest warunkiem formalnym?
7. Co zawiera szczegółowy opis KIS i jak go czytać?
8. Porównanie kolejnych wersji listy KIS
9. FAQ - najczęstsze pytania

Czym są Krajowe Inteligentne Specjalizacje?

Krajowe Inteligentne Specjalizacje (KIS) to lista priorytetowych obszarów tematycznych, w których polska gospodarka ma lub powinna budować przewagę konkurencyjną na rynku międzynarodowym. To odpowiedź polskiego rządu na unijny wymóg określenia "inteligentnych specjalizacji" jako warunku dostępu do funduszy europejskich na B+R i innowacje.

KIS wskazuje, na które obszary badań, rozwoju i innowacji przeznaczane są środki unijne. Z funduszy UE - zarówno z POIR 2014-2020, jak i FENG 2021-2027 - finansowane są przede wszystkim projekty z obszarów KIS. Projekt, który nie wpisuje się w żadną specjalizację, nie ma szans na dofinansowanie w programach B+R - niezależnie od jakości samego pomysłu.

Ważna cecha KIS: lista nie jest zamknięta i z góry narzucona przez urzędników. Specjalizacje identyfikowane są oddolnie, w procesie angażującym przedsiębiorców, naukowców i otoczenie biznesu, na podstawie analiz potencjału innowacyjnego Polski i trendów globalnych. To "przedsiębiorcze odkrywanie" (ang. entrepreneurial discovery process) - termin wywodzący się z metodologii Komisji Europejskiej.

Historia zmian listy KIS - od 19 do 13 specjalizacji

Lista KIS była kilkakrotnie aktualizowana od momentu jej pierwszego opublikowania. Zmiany wynikały z konieczności lepszego dopasowania specjalizacji do rzeczywistego potencjału polskiej gospodarki i do nowych priorytetów UE.

2015-2018: Pierwsza lista 19 KIS. Pierwotna lista liczyła 19 specjalizacji, podzielonych na pięć działów tematycznych. Obejmowała m.in. oddzielne specjalizacje dla technologii inżynierii medycznej, diagnostyki chorób i wytwarzania produktów leczniczych, a także dla surowców naturalnych, odpadów i gospodarki wodno-ściekowej jako odrębnych obszarów.

2019: Konsolidacja do 15 KIS. W 2019 roku dokonano pierwszej konsolidacji - połączono trzy specjalizacje surowcowe w jedną pod nazwą "Gospodarka o obiegu zamkniętym - woda, surowce kopalne, odpady". Lista skróciła się do 15 pozycji.

Styczeń 2022: Nowa lista 13 KIS. Kolejna aktualizacja przyniosła połączenie trzech specjalizacji medycznych (technologie inżynierii medycznej, diagnostyka i terapia chorób, wytwarzanie produktów leczniczych) w jedną - "Zdrowe Społeczeństwo". Skrócono też dwie specjalizacje rolno-spożywcze do jednej. Lista skróczyła się do 13 specjalizacji.

Luty 2023: Wersja 9 - aktualna lista 13 KIS z nowymi opisami. Lutowa aktualizacja 2023 roku (obowiązująca do dziś) zachowała 13 specjalizacji, ale zaktualizowała ich szczegółowe opisy - w tym przede wszystkim KIS 3, 4, 6, 10 i 11. To wersja używana we wszystkich konkursach FENG, w tym Ścieżce SMART i STEP w 2026 roku.

Aktualna lista KIS (od 13 lutego 2023 r.)

Od 13 lutego 2023 roku obowiązuje wersja 9 dokumentu KIS z 13 specjalizacjami, podzielonymi na cztery działy tematyczne:

I. Zdrowie i życie

• KIS 1. ZDROWE SPOŁECZEŃSTWO - obejmuje biotechnologie medyczne, technologie inżynierii medycznej, diagnostykę i terapię chorób cywilizacyjnych, medycynę spersonalizowaną oraz wytwarzanie produktów leczniczych (dawne KIS 1-3)

II. Biogospodarka rolno-spożywcza, leśno-drzewna i środowiskowa

• KIS 2. NOWOCZESNE ROLNICTWO, LEŚNICTWO I ŻYWNOŚĆ - innowacyjne technologie, procesy i produkty sektora rolno-spożywczego i leśno-drzewnego, żywność wysokiej jakości
• KIS 3. ZRÓWNOWAŻONE (BIO)PRODUKTY, (BIO)PROCESY I ŚRODOWISKO - biotechnologiczne i chemiczne procesy i produkty chemii specjalistycznej oraz inżynierii środowiska

III. Zrównoważona energetyka, transport i budownictwo

• KIS 4. ZRÓWNOWAŻONA ENERGIA - wysokosprawne, niskoemisyjne i zintegrowane układy wytwarzania, magazynowania, przesyłu i dystrybucji energii (smart grids, OZE, ogniwa paliwowe, magazynowanie)
• KIS 5. INTELIGENTNE BUDOWNICTWO ZEROEMISYJNE - energooszczędne budownictwo, materiały budowlane, inteligentne systemy zarządzania budynkami
• KIS 6. TRANSPORT PRZYJAZNY ŚRODOWISKU - rozwiązania transportowe ograniczające emisje, w tym e-mobility, wodór w transporcie, pojazdy autonomiczne
• KIS 7. GOSPODARKA O OBIEGU ZAMKNIĘTYM - technologie odzysku i recyklingu, minimalizacja odpadów, gospodarka wodno-ściekowa, surowce wtórne

IV. Innowacyjne technologie przemysłowe

• KIS 8. ZAAWANSOWANE MATERIAŁY I NANOTECHNOLOGIA - nowe materiały, nanomateriały, materiały kompozytowe, fotoniczne, ceramiczne
• KIS 9. ELEKTRONIKA I FOTONIKA - elektronika, fotonika, optoelektronika, sensory (dawne KIS 9, 14, 16, 18)
• KIS 10. TECHNOLOGIE INFORMACYJNE, KOMUNIKACYJNE ORAZ GEOINFORMACYJNE - sieci sensorowe, inteligentne sieci teleinformatyczne, geoinformatyka, technologie kosmiczne i satelitarne
• KIS 11. AUTOMATYZACJA I ROBOTYKA - automatyzacja i robotyzacja procesów technologicznych, sztuczna inteligencja w przemyśle
• KIS 12. INNOWACYJNE TECHNOLOGIE MORSKIE I OFFSHOROWE (dawna specjalizacja morska)
• KIS 13. INTELIGENTNE TECHNOLOGIE KREACYJNE - technologie humanistyczne i kreatywne, wzornictwo, przemysły kreatywne, kultura i dziedzictwo cyfrowe

Szczegółowy opis każdej specjalizacji - z konkretnymi listami tematów badawczych wpisujących się w daną KIS - jest dostępny na stronie gov.pl/web/rozwoj-technologia/krajowe-inteligentne-specjalizacje oraz jako załącznik do regulaminu każdego naboru PARP i NCBR.

Dlaczego KIS ma znaczenie praktyczne przy składaniu wniosku?

W konkursach FENG (Ścieżka SMART, STEP i inne) wpis projektu w KIS jest warunkiem formalnym oceny - nie kryterium punktowanym, lecz wymogiem kwalifikującym. Projekt, który nie wpisuje się w żadną specjalizację, jest odrzucany na etapie formalnym bez możliwości uzupełnienia tego braku.

Praktyczna konsekwencja jest istotna: nie wystarczy wybrać KIS, które brzmi podobnie do branży firmy. Trzeba wykazać powiązanie konkretnych zadań badawczych projektu z konkretnymi obszarami tematycznymi opisanymi w dokumencie KIS. Eksperci oceniający projekt - dobierani przez PARP i NCBR właśnie na podstawie klasyfikacji KIS - sprawdzają, czy deklarowana zgodność jest rzeczywista.

Dla projektów ocenianych przez NCBR kluczowym aspektem jest klasyfikacja modułu według KIS - to na jej podstawie dobierany jest odpowiedni ekspert technologiczny. Jeśli projekt deklaruje przynależność do KIS 11 (Automatyzacja i robotyka), a treść wniosku dotyczy głównie biotechnologii, ekspert z dziedziny automatyki nie będzie w stanie ocenić projektu merytorycznie - i będzie to problem dla wnioskodawcy, nie dla instytucji.

Jak sprawdzić, czy projekt wpisuje się w KIS?

Weryfikacja wpisania projektu w KIS to jedna z pierwszych czynności, które warto zrobić przed przystąpieniem do pisania wniosku. Poniżej praktyczny sposób postępowania.

Krok 1: Pobierz aktualny dokument KIS. Szczegółowy opis KIS w wersji 9 (obowiązujący od 13 lutego 2023 roku) jest dostępny na stronie gov.pl/web/rozwoj-technologia/krajowe-inteligentne-specjalizacje. Warto też sprawdzić, czy do regulaminu konkretnego naboru nie dołączono zaktualizowanej wersji - PARP i NCBR zawsze załączają aktualny wykaz KIS do dokumentacji konkursowej.

Krok 2: Zidentyfikuj specjalizację tematycznie najbliższą projektowi. Określ, w jakim obszarze technologicznym mieści się cel projektu badawczego. Masz do czynienia z KIS 1 (wszystkie technologie medyczne i lekowe), KIS 10 (IT, sieci, geoinformatyka) czy KIS 11 (automatyzacja, robotyka, AI)?

Krok 3: Przeczytaj szczegółowy opis wybranej KIS. Każda specjalizacja ma rozbudowany opis obejmujący kilka lub kilkanaście konkretnych podtematów. Sprawdź, czy planowane prace badawcze wpisują się w któryś z podtematów.

Krok 4: Opisz powiązanie we wniosku. W formularzu wniosku jest dedykowane pole do opisania zgodności projektu z KIS. Nie wystarczy wpisać numeru i nazwy specjalizacji - trzeba wyjaśnić, w jaki sposób konkretne prace badawcze projektu wpisują się w konkretny obszar opisany w dokumencie KIS. Im bardziej precyzyjne powiązanie, tym lepsza ocena.

Projekt może wpisywać się w więcej niż jedną KIS. To dopuszczalne i może być nawet korzystne, jeśli projekt faktycznie łączy tematy z dwóch specjalizacji (np. AI w diagnostyce medycznej - KIS 1 i KIS 11).

W których programach KIS jest warunkiem formalnym?

KIS jest warunkiem formalnym we wszystkich głównych krajowych programach B+R i innowacyjnych finansowanych z FENG. Poniżej przegląd najważniejszych:

• Ścieżka SMART (PARP i NCBR) - wpis w KIS jest wymogiem formalnym zarówno w naborach B+R, jak i wdrożeniowych. Brak zgodności = odrzucenie formalne. Dobór ekspertów przez NCBR odbywa się właśnie na podstawie klasyfikacji projektu według KIS.
• STEP (NCBR i PARP) - program dla technologii strategicznych dla Europy (biotech, deeptech, cleantech) - projekty muszą wpisywać się w KIS i jednocześnie spełniać kryteria STEP dotyczące strategicznego znaczenia technologii.
• INNOSTART (NCBR) - grant dla MŚP bez doświadczenia B+R - projekt musi wpisywać się w KIS, przy wymaganiu innowacyjności minimum na poziomie przedsiębiorstwa.
• Platformy startowe FEPW - startupy z Polski Wschodniej muszą wpisywać swoje projekty w Katalog wspólnych obszarów inteligentnych specjalizacji regionów Polski Wschodniej, który jest dostosowany do KIS.

W programach regionalnych obowiązują Regionalne Inteligentne Specjalizacje (RIS3) - osobny dokument dla każdego województwa, opracowany analogicznie do KIS, ale skupiony na potencjale danego regionu. RIS3 i KIS mają zbieżne obszary, ale nie są identyczne.

Co zawiera szczegółowy opis KIS i jak go czytać?

Dokument szczegółowego opisu KIS liczy kilkadziesiąt stron i jest zorganizowany według specjalizacji. Każda specjalizacja ma:

• krótki opis ogólny - cel i zakres danego obszaru technologicznego
• listę podtematów badawczych - konkretne technologie, procesy lub rozwiązania wpisujące się w specjalizację
• opis ograniczeń - co wyraźnie nie wpisuje się w daną specjalizację (ważny element, często pomijany)

Opisy ograniczeń są szczególnie przydatne. Dla przykładu - KIS 1 Zdrowe Społeczeństwo wyraźnie określa, że nie obejmuje tworzenia i rozwoju ogólnych narzędzi cyfrowych, które jedynie mogą być zastosowane w medycynie - takie projekty należą do KIS 10 lub KIS 11. Projekt analizujący algorytmy AI do diagnostyki obrazowej może wpisywać się w KIS 1 (jeśli centrum projektu jest diagnostyka medyczna) lub w KIS 10/11 (jeśli centrum jest algorytm AI stosowany w medycynie jako jedno z zastosowań).

Czytanie opisów ograniczeń przed wyborem KIS pozwala uniknąć błędnej klasyfikacji, która skutkuje albo odrzuceniem formalnym, albo źle dobranym ekspertem podczas oceny merytorycznej.

Porównanie kolejnych wersji listy KIS

Wersja	Data obowiązywania	Liczba KIS	Główne zmiany	Obowiązywała w
v1-v3 (pierwotna)	2014-2018	19	Pierwsza lista, 5 działów tematycznych	POIR 2014-2020 (pierwsze nabory)
v4-v5	2019-2021	15	Konsolidacja KIS 10-12 do jednej specjalizacji GOZ	POIR 2014-2020 (późne nabory)
v6-v7	2020-2021	15	Aktualizacje opisów szczegółowych	POIR 2014-2020 i przejściowe
v8	17.01.2022 - 12.02.2023	13	Połączenie KIS 1-3 w KIS 1 "Zdrowe Społeczeństwo"; połączenie KIS 4-5 w KIS 2 "Rolnictwo i żywność"	Pierwsze nabory FENG 2021-2027
v9 (aktualna)	od 13.02.2023	13	Aktualizacja opisów KIS 3, 4, 6, 10, 11; dostosowanie do priorytetów zielonej transformacji i cyfryzacji	Wszystkie nabory FENG od II 2023, w tym SMART 2026

*Sprawdzaj aktualną wersję dokumentu KIS na stronie gov.pl/web/rozwoj-technologia/krajowe-inteligentne-specjalizacje. Wersja obowiązująca w konkretnym naborze jest zawsze załączana do dokumentacji konkursowej przez PARP i NCBR.

FAQ - najczęstsze pytania

Czy KIS i RIS to to samo?

Nie - to dwa różne dokumenty. KIS (Krajowe Inteligentne Specjalizacje) to dokument krajowy, obowiązujący we wszystkich programach krajowych finansowanych z UE, w tym FENG. RIS3 (Regionalna Inteligentna Specjalizacja) to odrębny dokument opracowany przez każde z 16 województw, obowiązujący w regionalnych programach operacyjnych (FEM, FEDS itd.). Obszary RIS3 i KIS są zazwyczaj zbieżne, ale nie identyczne. Projekt składany do programu regionalnego musi wpisywać się w RIS3 danego województwa, a projekt do FENG - w KIS.

Ile KIS można wskazać w jednym wniosku?

Projekt może wpisywać się w więcej niż jedną KIS - to jest dozwolone i niekiedy wskazane, jeśli projekt faktycznie łączy tematy z dwóch obszarów. Nie należy jednak wskazywać jak największej liczby specjalizacji "na wszelki wypadek" - eksperci oceniający weryfikują rzeczywistą zgodność i nieuzasadnione rozszerzenie listy KIS może budzić wątpliwości co do spójności projektu.

Co się stało ze starymi specjalizacjami, np. KIS 4 "Wysokosprawne układy wytwarzania energii"?

Stare specjalizacje zostały zaabsorbowane przez nowe, skonsoldowane nazwy. Dawna KIS 4 dotycząca układów energetycznych odpowiada obecnej KIS 4 "Zrównoważona energia" - zmieniono nazwę i zaktualizowano opis, ale tematyka pozostała zbliżona. Projekty z obszaru wytwarzania, magazynowania i przesyłu energii nadal wpisują się w tę specjalizację. Przy aplikowaniu w 2026 roku używaj zawsze aktualnej nazwy i numeru specjalizacji z wersji 9 dokumentu.

Czy projekt usługowy (np. platforma cyfrowa) może wpisywać się w KIS?

Tak - KIS nie ogranicza się do produkcji przemysłowej. KIS 10 (Technologie informacyjne, komunikacyjne oraz geoinformacyjne) i KIS 11 (Automatyzacja i robotyka) wyraźnie obejmują projekty z obszaru oprogramowania, sieci, geoinformatyki, AI i robotyki. Projekt tworzenia innowacyjnej platformy cyfrowej lub algorytmu AI może wpisywać się w te specjalizacje, jeśli cel projektu badawczego dotyczy rzeczywiście technologii, a nie tylko biznesowego zastosowania istniejących narzędzi.

Jak często lista KIS jest aktualizowana?

Lista KIS jest co do zasady przeglądana cyklicznie, a zmiany mogą być też wprowadzane ad hoc na podstawie rekomendacji grup roboczych i analiz eksperckich. W praktyce przez ostatnie kilka lat lista była aktualizowana co 1-2 lata. Najważniejsze zmiany strukturalne miały miejsce w 2019 (konsolidacja z 19 do 15) i w 2022 (konsolidacja z 15 do 13). Wersja 9 z lutego 2023 roku jest aktualnie obowiązującą - sprawdzaj stronę Ministerstwa Rozwoju i Technologii przed każdym składaniem wniosku.

Czy projekt wpisujący się w KIS automatycznie dostanie wyższą ocenę?

Nie - wpis w KIS jest warunkiem formalnym, a nie dodatkowym punktem. Projekt, który spełnia ten warunek, przechodzi do oceny merytorycznej. Projekt, który go nie spełnia, odpada. To analogia do wymogu posiadania statusu MŚP - bez tego warunku wniosek nie jest rozpatrywany, ale jego spełnienie nie daje automatycznie przewagi nad innymi projektami.

Masz projekt B+R i nie wiesz, w jaką KIS się wpisuje? To jeden z pierwszych kroków w procesie przygotowania wniosku do Ścieżki SMART lub innych programów FENG. Skonsultuj się z doradcą ds. funduszy europejskich lub bezpośrednio z Punktem Informacyjnym PARP.